16.1.3 Liquidaties als onderdeel van georganiseerde drugscriminaliteit

In het kort: Binnen de georganiseerde drugshandel kunnen liquidaties een rol spelen, bijvoorbeeld in verband met conflicten rond cocaïnehandel. Hoewel het aantal liquidaties sinds 2017 fors is gedaald, blijft het geweld grof en risicovol voor omstanders. De slachtoffers zijn meestal mannen van 21–40 jaar, terwijl de uitvoerders jonger worden en vrijwel altijd al bekend zijn bij politie en justitie.

Wat zijn liquidaties?

Onder liquidaties verstaan we dodelijk geweld met een relatie met het criminele circuit. Het gaat om vooraf geplande moorden, vaak uitgevoerd in opdracht van criminele kopstukken. Een incident geldt als liquidatie als er minstens één dodelijk slachtoffer is, de werkwijze doelgericht en vooraf gepland is en het slachtoffer of de dader een link heeft met georganiseerde criminaliteit. Bij één liquidatie kunnen meerdere slachtoffers vallen ​[1,2]​.

Liquidaties binnen de eigen criminele organisatie

Liquidaties zijn vaak het gevolg van conflicten binnen de georganiseerde drugshandel. Het draait meestal om geld of controle over de drugsmarkt. Waar in het verleden werd aangenomen dat liquidaties vooral het uiterste middel zijn volgend op minder ingrijpende waarschuwingen, is dat beeld nu veranderd. De afgelopen tien jaar is er een verschuiving zichtbaar naar een harder en opvallender gebruik van geweld. Wraak, intimidatie en het straffen van mensen binnen de eigen organisatie zijn daarbij de belangrijkste motieven ​[3,4]​. Meer dan de helft van de liquidaties tussen 2016 en 2021 vond plaats binnen de eigen criminele groep. Vier op de vijf hangen samen met cocaïnehandel ​[5]​. Deze ontwikkelingen spelen zich af in een drugsmarkt waarin de internationale cocaïnehandel nog steeds groeit en waarin grote sommen geld worden verdiend ​[3]​.

Hoeveel liquidaties worden er gepleegd en waar?

Het aantal liquidaties in Nederland daalt sinds 2017. In 2023 ging het om drie en in 2022 om vier liquidaties. Dit is een sterke daling tegenover de vijftien liquidaties in 2017 ​[6]​. Ondanks kleine schommelingen, blijft het aantal liquidaties laag ​[6]​. De meeste liquidaties vonden tot en met 2023 plaats in het westen van Nederland, met Amsterdam en Rotterdam als duidelijke hotspots. Daar worden liquidaties vaak op de openbare weg of op parkeerplaatsen gepleegd, zodat daders snel kunnen wegkomen ​[6,7]​. Verder vonden er in 2022 twee liquidaties van Nederlanders in het buitenland plaats ​[2,7]​.

De daling na 2017 hangt waarschijnlijk samen met arrestaties van extreem gewelddadige criminele kopstukken en andere sleutelfiguren. Ook konden opsporingsdiensten dankzij gekraakte PGP-berichten soms vroegtijdig ingrijpen en geplande liquidaties voorkomen. Mogelijk hielden spelers in de drugshandel zich daardoor tijdelijk gedeisd. Daarnaast droegen de coronamaatregelen bij aan het lage aantal liquidaties in 2020 en 2021: door de rust op straat viel aanwezigheid sneller op en waren potentiële slachtoffers moeilijker bereikbaar ​[3]​.

Criminele liquidaties steeds vaker met impact op omstanders en samenleving

Bij de voorbereiding en uitvoering van liquidaties is veelal sprake van een strikte taakverdeling. Spotters houden het slachtoffer in de gaten en verzamelen informatie. Schutters voeren de moord uit. Deze werkwijze lijkt efficiënt, maar fouten in de communicatie kunnen leiden tot vergismoorden ​[3]​.

Het geweld is grof en soms bewust uitgevoerd op drukke plekken, waardoor ook omstanders gevaar lopen ​[3]​. Zo was er bij 41% van de liquidaties in de periode 2016-2023 een hoog risico voor omstanders ​[5,6]​. Liquidaties vinden steeds vaker plaats in het bijzijn van familie of kinderen, en ook mensen buiten het criminele circuit – zoals journalisten en advocaten – worden vaker bedreigd of aangevallen. De maatschappelijke impact en dreiging nemen daardoor toe ​[8,9]​.

Slachtoffers van liquidaties

Tussen 2013 en 2022 zijn in totaal 207 liquidaties gepleegd ​[2,3,7,10]​. Bij acht liquidaties ging het om een dubbele moord en in één geval zelfs om een viervoudige moord. Het aantal meervoudige liquidaties was in 2017–2019 hoger dan in de jaren daarvoor. Zo waren er in 2017 vier dubbele moorden, in 2018 één viervoudige moord en in 2019 één dubbele moord. In 2020–2022 kwamen meervoudige moorden niet voor ​[2,7,10]​.

De meeste slachtoffers van liquidaties zijn tussen de 21 en 40 jaar. Slechts een klein deel (ongeveer 2%) was jonger dan 21 jaar. Alleen in 2018 en 2019 vielen er slachtoffers onder deze leeftijdsgrens ​[7]​. Het aandeel slachtoffers boven de 40 jaar is sinds 2017 toegenomen. In 2019 was zelfs de meerderheid ouder dan 40. Sinds 2021 is er nauwelijks verandering in de leeftijd waarop de slachtoffers geliquideerd worden ​[2]​.

Onbedoelde slachtoffers

Bij liquidaties zijn ook mensen gedood die vermoedelijk geen doelwit waren, maar toevallig getuige waren van de liquidatie of in de nabijheid waren van het beoogde slachtoffer ​[2]​. Daarnaast kwamen tussen 2013 en 2023 regelmatig zogeheten ‘vergismoorden’ voor: de schutter(s) schoten dan een verkeerde persoon dood. Tussen 2013 en 2021 gebeurde dit bijna elk jaar. In 2023 en 2022 vonden geen vergismoorden plaats. In 2021 ging het om één geval, in 2020 om twee ​[6,7,10]​. Vergismoorden wijzen op een grove en slordige werkwijze van de schutters ​[6,7]​.

Uitvoerders van liquidaties

Tussen 2016 en 2023 werd bij 84% van de liquidaties de schutter geïdentificeerd. Enkele kenmerken van de schutters ​[5]​:

• Alle geïdentificeerde schutters waren mannen.
• De gemiddelde leeftijd daalde van 29 jaar in 2016 naar 25 jaar in 2023. Dat de gemiddelde leeftijd is gedaald komt vooral doordat er minder vaak oudere schutters betrokken zijn.
• 93% was al bekend bij de politie wegens eerdere strafbare feiten.
• Alle schutters waren geboren in Nederland, veelal met een Antilliaans/Nederlandse achtergrond, gevolgd door een Marokkaans/Nederlandse of Surinaams/Nederlandse achtergrond.

Aanvullende informatie